Nov: Gynaecologie

Introductie

Het vak gynaecologie
Gynaecologie is de specialisatie in de geneeskunde die zich bezighoudt met organen en ziekten die specifiek zijn voor vrouwen. De term gynaecologie betekent in letterlijke zin “de leer over de vrouw”. Het behandelen van vrouwelijke klachten bestaat al lang. Het medische boek “Kahun Gynaecological Papyrus” is het oudst bekende gynaecologische boek, daterend uit 1800 v.C. Het boek is in 1889 gevonden in El-Lahun (faiyum, Egypte) door Flinders Petrie. In het boek word beschreven hoe te handelen bij gynaecologische ziekten, zwangerschappen en ook de zwangerschap en anticonceptie worden besproken. Ook Hippocrates (460-377 v.Chr.) beschreef in zijn werk methoden voor het bestrijden van vrouwenkwalen. Zo beschreef hij hoe met een holle loden pijp voorwerpen, waarschijnlijk steentjes, in de baarmoeder gebracht moeten worden om een zwangerschap te voorkomen

Obstetrie en gynaecologie
De combinatie van verloskunde en gynaecologie lijkt vanzelfsprekend, maar is dit niet altijd geweest. De verloskunde had natuurlijk de oudste papieren en was grotendeels in handen van vroedvrouwen. Mannelijke assistentie bij de baring was veelal beperkt tot bijstand in gevallen van ernstige bekkenvernauwing, in vroeger tijden frequent voorkomend ten gevolge van rachitis in de jeugd.

Door het uitvoeren van een embryotomie op het inmiddels overleden kind kon soms het leven van de vrouw worden gered. Aanvankelijk was dat het werk van chirurgijns, ambachtelijk opgeleide heelmeesters met vaak zeer grote handvaardigheid. Diegenen die zich speciaal de verloskunde eigen hadden gemaakt, werden vroedmeesters genoemd. De academisch opgeleide geneesheren lieten zich meestal weinig in met het handwerk, maar vooral in plattelandspraktijken werden sommigen toch gedwongen zich meer met verloskunde bezig te houden en ontwikkelden zich daardoor tot zeer bekwame ‘specialisten’. Een beroemde Nederlandse pionier was Hendrik van Roonhuyse. Zijn boek uit 1663:  “Heel-konstige aanmerkingen, betreffende de gebreekken der Vrouwen” zou men het eerste Nederlandse leerboek over gynaecologie kunnen noemen, en “Manuele operatien, zijnde een Nieuw Ligt voor Vroed-meesters en Vroed-vrouwen” (1701) van Hendrik van Deventer het eerste Nederlandse boek over verloskunde.

In de 19de eeuw ontstond de behoefte tot een grondiger universitaire opleiding in deze vakken. In 1848 werd in Leiden de eerste hoogleraar in de Verloskunde en Gynaecologie benoemd: A.E. Simon Thomas, korte tijd later volgden Amsterdam, Utrecht en Groningen. Dat het onderwijs in de gynaecologie hierbij met de verloskunde werd verenigd, was uiteraard een verstandige beslissing, maar werd in de praktijk niet altijd als vanzelfsprekend aanvaard.

Deelspecialismen
Gynaecologie is een breed vak en bestaat uit de volgende deelspecialisaties of aandachtsgebieden:

  • Verloskunde (obstetrie) en prenatale diagnostiek.
  • Voortplantingsgeneeskunde en endocrinologie.
  • Algemene en minimaal invasieve gynaecologie
  • Gynaecologische oncologie.
  • Urogynaecologie: bekkenbodemproblematiek, van verzakking tot incontinentie.

Chirurgie en gynaecologie
De operatieve gynaecologie werd lang beschouwd als het domein van de chirurg. Het dubbelspecialisme chirurg-gynaecoloog heeft tot in de jaren veertig van de 20e eeuw bestaan. Voorbeelden van operaties die binnen het gynaecologische domein vallen zijn prolapschirurgie, incontinentiechirurgie, myoomresectie, ovarium extirpatie en hysterectomie en sectio caesarea. Deze maand gaan we in op de twee meest voorkomende operaties binnen de gynaecologie met de bijbehorende anatomie: De sectio caesarea en de hysterectomie

De Anatomie

De tractus genitalis bij de vrouw bestaat uit een stelsel van inwendige organen, die in het kleine bekken liggen, en uitwendige genitaliën. De inwendige organen zijn de ovaria, de tubae uterinae, de uterus en de vagina. Zij vormen een complex systeem waarin zeer uitlopende vormen en opslag van transport voorkomen. Zo variëren de grootte van de objecten tussen die van een spermatozoa tot een voldragen uterus. In de onderstaande filmpjes zal voor het begrip voor de operatieve technieken eerst de buikwand behandeld worden en vervolgens de inwendige organen van de tractus genitalis.

Anatomie buikwand


Tractus genitalis 1/4


Tractus genitalis 2/4


Tractus genitalis 3/4


Tractus genitalis 4/4

Sectio Caesarea

De sectio caesarea is in de volksmond beter bekend als de keizersnede. Er zijn verschillende theorieën waar de naam vandaan zou kunnen komen. De eerste theorie is dat Julius Caesar geboren zou zijn middels een keizersnee. De kans dat dit waar is, is vrij klein, aangezien zijn moeder niet bij de geboorte overleden is. Het is waarschijnlijker dat de term is afgeleid van het woord “caedere”, wat vertaald kan worden als snijden vanuit het Latijn. Een andere theorie zegt dat de naam mogelijk komt van de “Lex Caesarea” of “Lex Regia” : het verbod om een zwangere vrouw te begraven zonder het kindje uit haar lichaam te hebben gehaald. Iets dat teruggaat tot in het oude Egypte.

Het was vroeger gebruikelijk dat de moeder overleed na een dergelijke ingreep. De eerste vermelding van een moeder die een keizersnede heeft overleefd stamt uit Zwitserland in 1500: Jacob Nufer, een varkenscastreerder, zou de operatie op zijn vrouw hebben uitgevoerd na langdurige barensnood.

Meer interesse in de historie van de keizersnee. Lees hier verder

 Indicatie
In 2010 werden er 28.644 keizersneden verricht in Nederland. Je krijgt enkel een sectio caesarea als je niet vaginaal kunt bevallen of als dit mogelijk te veel risico’s met zich meebrengt. Sectio’s worden onderverdeeld in primaire- en secundaire sectio caesareae. Een primaire sectio houdt in dat de bevalling wordt gepland voordat deze begonnen is. Voorbeelden van indicaties zijn:
– Een dwarsligging
– Het stuitligging  (geen harde indicatie)
– Tweeling (geen harde indicatie) of meerling
– placenta previa
– placenta insufficiëntie
– myomen

Wanneer de bevalling al begonnen is en er noodgedwongen op een keizersnee over moet worden gegaan is dit een secundaire sectio caesarea. Dit hoeft niet altijd met spoed te zijn, maar dit kan wel het geval zijn. Dan noemen we het een spoedkeizersnede. Voorbeelden van indicaties voor een secundaire keizersnede zijn:
– Foetale nood
– Niet vorderende partus
– Navelstrengprolaps
– Placenta abruptio

De procedure
Hieronder wordt de procedure in een animatie en op een video opname getoond. Wanneer je de complete procedure nog eens wilt nalezen klik dan hier.

Sectio Animatie


Sectio Caesarea

Hysterectomie

Bij een hysterectomie of uterusextirpatie wordt de uterus (baarmoeder) verwijderd. En wordt ruim 14.000 keer per jaar uitgevoerd in Nederland. Het woord hysterisch komt van “hystere” wat Latijn is voor baarmoeder. De term hysterie is een term met een lange geschiedenis waarin haar betekenis veelvuldig is gemuteerd. Volgens sommige historici was er in het oude Egypte en klassieke Griekenland al sprake van hysterie, volgens anderen vond de ziekte zijn oorsprong in de Renaissance.  De hysterectomie werd in het verleden uitgevoerd wanneer vrouwen lange tijd niet zwanger waren, omdat men was bang dat die zou leiden tot hysterie.

Indicatie
Hysterectomie kan tegenwoordig zijn geïndiceerd bij verschillende maligne of benigne aandoeningen. Bij de onderstaande klachten of aandoeningen kan soms worden over gegaan tot een hysterectomie:

  • Menstruatieklachten
  • Grote myomen
  • Endometriose
  • Onherstelbare baarmoederruptuur
  • Abcessen in het bekken
  • Cervixcarcinomen, endometriumcarcinomen of ovariumcarcinomen

De procedure
Een uterusextirpatie kan abdominaal, vaginaal , laparoscopisch of robot geassisteerd worden uitgevoerd. Hieronder zijn de verschillende technieken op video te zien.

Vaginale hysterectomie


Abdominale hysterectomie


Laparoscopische  hysterectomie


Robot geassisteerde hysterectomie

Literatuur

Artikelen:

Keizersnee

Group, The CORONIS Collaborative. “Caesarean section surgical techniques (CORONIS): a fractional, factorial, unmasked, randomised controlled trial.” The Lancet 382.9888 (2013): 234-248.CORONIS was a pragmatic international 2×2×2×2×2 non-regular fractional, factorial, unmasked, randomised controlled trial that examined five elements of the caesarean section technique in intervention pairs:

  1. blunt versus sharp abdominal entry
  2. exteriorisation of the uterus for repair versus intra-abdominal repair
  3. single-layer versus double-layer closure of the uterus
  4. closure versus non-closure of the peritoneum (pelvic and parietal)
  5. chromic catgut versus polyglactin-910 for uterine repair

Hysterectomie

Nanavati, Anand Murari, and Sudhir B. Gokral. “A Prospective Randomized Comparative Study of Vaginal, Abdominal, and Laparoscopic Hysterectomies.” The Journal of Obstetrics and Gynecology of India: 1-6.

The study is a prospective, randomized comparatuve study of abdominal, vagina land laparoscopic hysterectomies comparing various parameters such as indications, blood loss, post operative pain, time taken for surgery, intraoperative and postoperative complications and total hospital stay.

Park, D. A., et al. “Surgical and clinical safety and effectiveness of robot-assisted laparoscopic hysterectomy compared to conventional laparoscopy and laparotomy for cervical cancer: A systematic review and meta-analysis.” European Journal of Surgical Oncology (EJSO) (2016).

This study aimed to evaluate the surgical safety and clinical effectiveness of RH versus LH and laparotomy for cervical cancer.


Journals gynaecology

  1. Human Reproduction Update
  2. Obstetrics and Gynecology
  3. Gynecologic Oncology
  4. Human Reproduction
  5. American Journal of Obstetrics and Gynecology
  6. Fertility and Sterility
  7. BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology
  8. Perspectives on Sexual and Reproductive Health
  9. Fetal Diagnosis and Therapy
  10. Maternal and Child Nutrition

Eerst inloggen via de universiteit
AMC|VUmc|Groningen|Leiden|Maastricht|
Nijmegen|Rotterdam|Utrecht|

Trials
Vorige thema's

Disclaimer:
VCMS Nederland en haar afdelingen hebben geen rechten op het materiaal dat bij de “Maandthema’s” naar voren komt. Tevens verklaren VCMS Nederland en haar afdelingen dat zij niks heeft aan te geven en geen aandelen heeft in de vertoonde informatie op deze pagina’s.
The Dutch Surgical Society for Medical Students and her satellite divisions have nothing to disclose.